Stel dat je niet meer kunt praten. Een computer kan je woorden dan uitspreken. Maar wat als die computer niet klinkt als een willekeurige computerstem, maar als jij? Dankzij kunstmatige intelligentie komt dat steeds dichterbij. En verrassend genoeg zijn de mogelijkheden in Nederland al verder dan veel mensen met ALS waarschijnlijk weten.
AI kan tegenwoordig een digitale versie van je eigen stem maken die later gebruikt kan worden voor communicatie. Ook in Nederland bestaan hiervoor mogelijkheden. Het ALS Centrum heeft een praktische route gepubliceerd waarmee mensen met ALS hun stem kunnen digitaliseren.
Het belangrijkste advies: wacht niet totdat je stem achteruitgaat. Hoe beter je stem bij de opname klinkt, hoe beter die bewaard kan worden.
Is je stem al door ALS veranderd? Dan hoeft het niet te laat te zijn. Zoek naar oude interviews, video’s, voicemails of andere opnames. Voor Digitale Johan kon dankzij een oud interview en de ontwikkelaars van Hibou/x mijn oorspronkelijke stem bijzonder goed worden gereconstrueerd.
Misschien heb je je eigen stem dus al bewaard, zonder dat je het weet.
Je stem is meer dan geluid.
Het is de manier waarop je partner hoort dat je een grapje maakt. De intonatie waarmee je de naam van je kinderen uitspreekt. Je accent. Je droge humor. Misschien zelfs dat ene stopwoordje waar iedereen je aan herkent.
Bij ALS kan spreken steeds moeilijker worden. Een spraakcomputer kan de communicatie dan overnemen.
Maar daarmee ontstaat een andere vraag:
als de computer voor jou gaat praten, kan hij dan ook klinken als jij?
De aanleiding voor deze vraag is een nieuw bericht uit de Verenigde Staten.
De 20-jarige Riya Jain ontwikkelde de app Voice Back nadat haar grootmoeder door ALS haar spraakvermogen verloor. De bestaande digitale stemmen vond haar familie onnatuurlijk. Haar grootmoeder gebruikte ze zelfs liever niet.
Jain bouwde daarom een app waarmee uit een korte geluidsopname een digitale versie van iemands eigen stem wordt gemaakt.
Volgens de ontwikkelaar kan Voice Back al met ongeveer 10 tot 15 seconden stemgeluid een AI-stem maken. Vervolgens typ je een zin op telefoon of tablet en spreekt de app die uit met de nagebootste stem.
De app is inmiddels volgens de makers meer dan 50.000 keer gedownload en wordt gebruikt door mensen met ALS en andere aandoeningen waarbij spraak verloren kan gaan.
Dat klinkt futuristisch.
Maar toen wij gingen kijken hoe dit in Nederland geregeld is, ontdekten we iets interessants.
Het ALS Centrum Nederland publiceerde in april 2026 uitgebreide informatie over het bewaren en digitaliseren van de eigen stem.
Daarbij is een belangrijk onderscheid.
Voicebanking betekent dat je woorden, zinnen en persoonlijke boodschappen met je eigen stem opneemt. Die kunnen later letterlijk worden afgespeeld.
Denk bijvoorbeeld aan:
“Goedemorgen schat.”
of aan een grap, een koosnaam of een zin die je vaak gebruikt.
Het voordeel is duidelijk: wat je hoort is daadwerkelijk de oorspronkelijke opname van je eigen stem.
Maar je kunt daarmee natuurlijk niet iedere toekomstige zin vooraf opnemen.
Daar komt stemdigitalisering om de hoek kijken.
AI analyseert daarbij je stem en maakt er een digitale versie van. Vervolgens kun je iets typen wat je nog nooit hebt opgenomen en de computer probeert het uit te spreken met jouw stemgeluid.
Dit is misschien het interessantste deel.
Het ALS Centrum beschrijft verschillende mogelijkheden, waaronder Acapela My-own-voice en ElevenLabs.
Er is inmiddels zelfs een praktische Nederlandse handleiding om met ElevenLabs en de app Spraak Assistent een eigen digitale stem te maken.
Die handleiding ontstond vanuit ervaringen van mensen met ALS zelf en kwam tot stand met steun van The Scott-Morgan Foundation, ElevenLabs en de afdeling logopedie van het ALS Centrum.
Via deze route kan iemand met ALS volgens het ALS Centrum voor minstens vijf jaar kosteloos een stem laten klonen.
Dat maakt de ontwikkeling ineens heel concreet.
Juist niet.
Voor een goede digitale kopie moet de oorspronkelijke stem nog voldoende kwaliteit hebben.
Dat maakt voicebanking misschien een vreemd onderwerp om kort na de diagnose al over te beginnen. Je praat immers misschien nog prima en wilt helemaal niet nadenken over het moment waarop dat anders kan zijn.
Toch kan vroeg beginnen juist verstandig zijn.
Een wetenschappelijke review uit 2026 naar communicatieondersteuning bij ALS concludeert dat vroege verwijzing belangrijk wordt gevonden en dat voicebanking bij voorkeur wordt gedaan voordat de spraak duidelijk achteruitgaat.
Het ALS Centrum geeft eveneens aan dat de stem nog van voldoende kwaliteit moet zijn wanneer de opnames worden gemaakt.
Daarmee ontstaat eigenlijk een merkwaardige tegenstelling:
op het moment dat je een digitale stem nog helemaal niet nodig hebt, kan het juist het beste moment zijn om hem te maken.
Dan hoeft het niet per definitie te laat te zijn.
Dat weten we bij Leef met ALS zelfs uit eigen ervaring.
Mijn stem is door ALS inmiddels duidelijk aangedaan. Voor Digitale Johan wilden we echter niet zomaar een willekeurige computerstem gebruiken. Het moest, voor zover dat technisch mogelijk was, mijn stem zijn.
Gelukkig was er nog een oud interview bewaard gebleven waarop mijn oorspronkelijke stem goed te horen was.
De ontwikkelaars van Hibou/x hebben dat oude stemmateriaal gebruikt om mijn stem digitaal te reconstrueren. Het resultaat heeft mij eerlijk gezegd verrast: de reconstructie is bijzonder goed gelukt.
Dat opent een mogelijkheid waar we enkele jaren geleden nauwelijks over spraken.
Misschien heb je zelf geen goede recente stemopnames meer. Maar ergens bestaat mogelijk nog een interview, filmpje, voicemail, podcast, familieopname of andere opname waarop je oorspronkelijke stem te horen is.
Met de huidige AI-technologie kan juist zo’n oude opname waardevol worden.
Dat betekent niet dat iedere oude opname automatisch geschikt is of dat het resultaat altijd even goed zal zijn. De kwaliteit en hoeveelheid van het beschikbare geluidsmateriaal spelen een rol.
Maar onze ervaring met Digitale Johan laat wel zien dat er soms meer mogelijk is dan je denkt — ook wanneer ALS je stem inmiddels heeft veranderd.
Nee.
AI kan karakteristieken van een stem steeds overtuigender nabootsen, maar een digitale stem blijft een reconstructie.
Intonatie, emotie, timing en spontane variatie zijn moeilijk volledig na te bootsen.
Het ALS Centrum waarschuwt bovendien voor iets waar je misschien niet meteen aan denkt: het terughoren van je oude stem kan confronterend zijn wanneer je eigen spraak inmiddels sterk veranderd is.
Tegelijkertijd merken wij met Digitale Johan hoe snel deze technologie vooruitgaat.
Een digitale stem hoeft de oorspronkelijke stem misschien niet perfect te kopiëren om toch iets heel persoonlijks terug te geven: herkenbaarheid.
Voice Back is ook vanuit Nederland verkrijgbaar via de Nederlandse App Store.
De app werkt op iPhone en iPad. De applicatie is momenteel Engelstalig; Nederlands staat niet bij de ondersteunde talen vermeld.
Daarmee is Voice Back interessant, maar voor Nederlandse patiënten niet automatisch de beste oplossing.
De route via het ALS-behandelteam en de Nederlandse mogelijkheden voor stemdigitalisering verdient daarom minstens zoveel aandacht.
Ook daar is zeer recent iets veranderd.
Sinds 27 augustus 2026 kan een tablet die noodzakelijk onderdeel is van een spraakcomputer onder voorwaarden vanuit het basispakket worden vergoed.
Zorginstituut Nederland stelde vast dat zo’n tablet niet simpelweg als een gewone consumententablet kan worden beschouwd wanneer hij een noodzakelijk en persoonsgebonden onderdeel van de spraakcomputer vormt.
Ook software voor het kunstmatig produceren van menselijke spraak kan onder voorwaarden vanuit het basispakket worden vergoed.
Welke oplossing iemand krijgt, blijft afhankelijk van de persoonlijke situatie en de polisvoorwaarden. De logopedist en revalidatiearts van het ALS-behandelteam kunnen helpen bij de aanvraag.
Voor voicebanking en het maken van een persoonlijke digitale stem ligt dat anders. Volgens het ALS Centrum worden die kosten over het algemeen niet door de zorgverzekeraar vergoed. De genoemde ElevenLabs-route vormt praktisch gezien een interessante mogelijkheid omdat deze voor minstens vijf jaar kosteloos beschikbaar is.
We bewaren foto’s.
We bewaren video’s.
We bewaren berichten van mensen van wie we houden.
Maar hoeveel mensen bewaren bewust hun stem?
Bij ALS is het verstandig daar vroeg over na te denken. Niet pas wanneer praten moeilijk wordt, maar juist wanneer je stem nog goed klinkt.
En is dat moment al voorbij? Ga dan eens zoeken.
Een oude video op je telefoon. Een interview. Een voicemail. Een opname van een verjaardag. Misschien zelfs een filmpje dat iemand anders jaren geleden van je heeft gemaakt.
Onze ervaring met Digitale Johan laat zien dat zo’n opname later onverwacht waardevol kan worden.
Daarom lijkt ons één advies belangrijk: bespreek stemopname en stemdigitalisering vroeg met je ALS-behandelteam. En bewaar goede opnames van je stem. Je weet niet waarvoor ze later nog gebruikt kunnen worden.
Leef met ALS blijft deze ontwikkeling volgen. We willen vooral weten hoe mensen met ALS deze technologie in het dagelijks leven ervaren en welke mogelijkheden werkelijk bruikbaar zijn.
ALS News Today – New AI app helps people with ALS keep their own voices, september 2026.
ALS Centrum Nederland – De (eigen) stem op een communicatiehulpmiddel, 2026.
ALS Centrum Nederland – Communicatiehulpmiddelen, 2026.
ALS Centrum Nederland – Handleiding stem opnemen, 2026.
Zorginstituut Nederland – Standpunt spraakcomputer, september 2026.
Zorginstituut Nederland – Hulpmiddelen voor beperkingen in het spreken.
Wetenschappelijke review – Timing of communication and technology control support in ALS, 2026.
Dankzij de inzet van onze vrijwilligers en onze lage kosten kunnen wij 100% van uw donatie direct besteden aan projecten die de levenskwaliteit van ALS-patiënten en hun dierbaren verbeteren. Vul hieronder het gewenste bedrag in. De betaalmethode verschijnt na invullen van het bedrag.
