Hoe lees je nieuws over ‘veelbelovende’ ALS-medicijnen?

Het voorbeeld van PrimeCde 30-seconden samenvatting van het PrimeC-verhaal 👇

Het experimentele middel PrimeC heeft van de U.S. Food and Drug Administration toestemming gekregen om getest te worden in een fase 3-studie. Dat is géén goedkeuring van het medicijn, maar toestemming om het verder te onderzoeken.

Eerdere kleine studies (zoals PARADIGM fase 2b) lieten mogelijk een vertraging van achteruitgang zien, maar zulke onderzoeken zijn te klein om echte werking te bewijzen. Subgroepanalyses — zoals de genoemde 37% vertraging — zijn signalen, geen bewijs.

Fase 3 is de echte test. Pas dan blijkt of een middel écht werkt voor een grotere groep mensen.

Kortom: PrimeC is een interessante stap in onderzoek, maar nog geen behandeling. Hoopvol blijven mag — realistisch blijven is belangrijk.

Uitleg – Leef met ALS

Regelmatig verschijnen er berichten over “doorbraken”, “veelbelovende resultaten” of “nieuw geneesmiddel vertraagt ALS met X procent”.
Voor mensen met ALS en hun naasten kunnen zulke artikelen hoop geven — maar ook verwarring of teleurstelling oproepen.

Een recent voorbeeld is het bericht dat de FDA toestemming heeft gegeven voor een fase 3-studie van het experimentele middel PrimeC. In eerdere onderzoeken leek dit middel de achteruitgang bij ALS iets te vertragen.

Maar hoe lees je zulke berichten nu op een goede, nuchtere en realistische manier?

Hier leggen we uit waar je op moet letten.

1. Een FDA-goedkeuring voor een studie is géén goedkeuring voor een medicijn

In het bericht staat dat de FDA “autoriseert” dat PrimeC getest mag worden in fase 3.

Dat betekent:

• wel: dat het middel vooralsnog veilig is
• wel: dat het middel uitgebreid getest mag worden in een grotere studie
• niet: dat het medicijn werkt voor een brede groep patiënten
• niet: dat de FDA een versneld traject geeft
• niet: dat het binnenkort beschikbaar is

Het is dus vooral een onderzoeksstap, niet een medische doorbraak.

2. Kleine onderzoeken zeggen bijna nooit iets over echte werking

Het doel van fase 1 en 2 studies is vooral om te testen op veiligheid en om de grootte van de testgroep stapsgewijs op te schalen.

In het eerdere PrimeC-onderzoek (fase 2b) ging het om:

• 68 deelnemers
• 6 maanden behandeling
• plus een open-label verlenging, waar alle deelnemers (ook de controle groep) overstappen op het medicijn

Dat is waardevolle informatie voor onderzoekers, maar fase 2 studies zijn:

• te klein om echt te zeggen dat een middel werkt
• vaak gevoeliger voor toeval
• vaak gedaan met patiënten in een vroeg ziektestadium, om een zo gunstig mogelijk effect naar voren te halen

Veel ALS-middelen die in kleine studies hoopvolle resultaten lieten zien, haalden fase 3 uiteindelijk niet.

3. Let op ‘subgroepanalyses’ — dat zijn verslagen achteraf, geen bewijs

In het bericht staat dat bij patiënten “die goed aan het protocol vasthielden” de achteruitgang 37% langzamer ging.

Dat klinkt indrukwekkend, maar:

• dit is een subgroepanalyse, dus een analyse achteraf
• niet vooraf vastgesteld in de studie
• zulke analyses kunnen makkelijk vertekend zijn
• ze zijn geen bewijs, maar slechts een signaal

In fase 3 moet worden aangetoond of dit effect echt bestaat.

Echter, subgroepanalyses hebben ook een groot voordeel. Achteraf kan worden aangetoond dat het medicijn alleen (of sterker) werkt voor een bepaalde groep patiënten. Denk aan genetische achtergrond, leeftijd, man of vrouw, ziektestadium of snelheid van progressie. Als een dusdanig effect gevonden wordt, moet dit in een nieuwe studie bevestigd worden. Hoewel het medicijn dan niet voor een brede groep inzetbaar is, kan het voor een kleinere groep wel interessant zijn.

4. Bedrijfscommunicatie is geen neutrale wetenschap

Veel nieuws komt via persberichten van farmaceutische bedrijven.

Dat betekent:

• het is feitelijk correct (anders zijn er legale gevolgen)
• maar de positieve punten worden nét wat enthousiaster aangezet
• minder positieve details worden niet altijd genoemd
• claims worden soms groter gepresenteerd dan ze wetenschappelijk zijn

Daarom is het belangrijk om zulke berichten altijd in context te lezen.

5. Fase 3 is de échte test — en vaak de zwaarste

Pas in fase 3:

• worden honderden patiënten gevolgd
• over langere tijd
• (vaak) in verschillende landen en continenten
• met strenge criteria
• met internationale standaardisering
• en met onafhankelijk toezicht

Daar vallen de meeste middelen alsnog af.

Dat betekent niet dat PrimeC geen kans maakt — maar wel dat alleen fase 3 kan aantonen of het middel echt werkt.

6. Hoop mag altijd — maar houd het realistisch

PrimeC is een voorbeeld van hoe onderzoek vooruitgaat.
Nieuwe middelen, nieuwe inzichten, nieuwe routes.

Maar:

• het is nog géén behandeling
• het is nog niet bewezen effectief
• het is nog niet beschikbaar buiten studies

Het is dus goed om hoopvol te zijn, maar ook kritisch en eerlijk geïnformeerd.

Wat betekent dit voor jou als lezer van Leef met ALS?

Wanneer je berichten leest zoals:

• “middel vertraagt ALS met X procent”
• “veelbelovend medicijn”
• “FDA geeft groen licht”
• “grote vooruitgang in trial”

denk dan aan deze vragen:

1. In welke fase is het onderzoek?
   → alleen fase 3 kan echte werking aantonen
2. Hoe groot was de studie?
   → onder 100 deelnemers = voorzichtig interpreteren
3. Zijn de analyses vooraf vastgesteld of achteraf bedacht?
   → achteraf = voorzichtig interpreteren, kan leiden tot vervolgonderzoek
4. Komt de informatie uit een persbericht?
   → dan is het vaak positief gekleurd
5. Is het middel al vergeleken met een echte controlegroep?
6. Is het onderzoek gerepliceerd of bevestigd door andere teams?

Conclusie

PrimeC is een interessant onderzoeksspoor.
Maar het is nog geen behandeling — het is een stap in de langdurige weg van medicijnontwikkeling.

Bij Leef met ALS willen we wetenschappelijke hoop koesteren, zonder valse verwachtingen te scheppen. Daarom leggen we uit wat nieuws betekent, en wat het (nog) niet betekent.

 

Jik Nijssen en Johan Foliant 

Bronnen

• FDA IND-updates en trialregistraties
• PARADIGM (fase 2b) onderzoeksdata
• Persberichten van NeuroSense Therapeutics
• NEALS meeting reports